มรภ.นครปฐม-บพท. ปั้นงานวิจัยยกระดับเศรษฐกิจฐานราก ปลุกทุนวัฒนธรรมทวารวดี-เสกขยะเกษตรเป็นอัญมณีเทียม

บพท. หนุนเสริม มรภ.นครปฐม ผนึกกำลังภาคีเครือข่ายสานพลังความรู้ ยกระดับเศรษฐกิจ ฐานรากผ่านกระบวนการวิจัย ชู 2 โครงการ-ฟื้นชีพลมหายใจทวารวดีเมืองโบราณสู่ตลาดมีชีวิตด้วยทุนวัฒนธรรม และเนรมิตเศษวัสดุไร้ค่าเกษตรสู่อัญมณีล้ำค่าด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรม สร้างมูลค่า สร้างอาชีพ และสร้างรายได้ในชุมชนอย่างยั่งยืน

ผศ.ดร.ปิยะวรรณ ปิ่นแก้ว คณบดีคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม ในฐานะรองหัวหน้าโครงการพัฒนาระบบนิเวศเศรษฐกิจวัฒนธรรมบนฐานทุนวัฒนธรรมเพื่อสร้างความยั่งยืนของตลาดวัฒนธรรม จังหวัดนครปฐม ภายใต้การสนับสนุนทุนวิจัยจากหน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กล่าวว่า เป้าหมายของโครงการคือ การต่อยอด “ทุนวัฒนธรรมทวารวดี” ในพื้นที่จังหวัดนครปฐม เปลี่ยนองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์ ศิลปะ วิถีชีวิต และภูมิปัญญาท้องถิ่น ให้เป็นผลิตภัณฑ์ การท่องเที่ยว กิจกรรมเรียนรู้ สู่ ‘ตลาดวัฒนธรรมมีชีวิต’ ที่สร้างผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างเป็นรูปธรรม

โครงการดังกล่าวซึ่งมี ผศ.ดร.วิรัตน์ ปิ่นแก้ว อดีตอธิการบดีมหาวิทยาลัยฯ เป็นหัวหน้าโครงการวิจัย ได้มีการหลอมรวมบูรณาการองค์ความรู้จากนักวิจัยหลายสาขา อาทิ สาขาสังคมศึกษา, ออกแบบนิเทศศิลป์, พัฒนาชุมชน, ท่องเที่ยวและการโรงแรม, นาฏศิลป์และศิลปะการแสดง, การจัดการอาหาร ฯลฯ รวมถึง ดร.พรรณระพี บุญเปลี่ยน ผอ.สำนักศิลปะและวัฒนธรรม ฯลฯ โดยมีพื้นที่ในการทำวิจัย 4 พื้นที่ ได้แก่ 1.ชุมชนดอนยายหอม 2.ชุมชนธรรมศาลาและชุมชนพระประโทนเจดีย์ 3.ชุมชนรอบพระปฐมเจดีย์และวัดพระงาม และ 4.ชุมชนพระประโทนเจดีย์และไร่เกาะต้นสำโรง โดยทั้ง 4 พื้นที่ล้วนแล้วมีความสำคัญทั้งจากหลักฐานทางโบราณคดีและโบราณสถาน

ปัจจุบันอยู่ในระหว่างการดำเนินการของเฟสที่ 3 โดยในเฟสแรกเกิดข้อค้นพบจากมิติทางเศรษฐกิจ จากการนำทุนทางศิลปะและวัฒนธรรมมาร่วมกับผู้ประกอบการและนักออกแบบพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ร่วมสมัยทั้งอาหาร เครื่องแต่งกาย เบญจรงค์ งานจักสาน เซรามิก และงานสร้างสรรค์อื่น ๆ ส่วนเฟสที่สอง โครงการจัดการพื้นที่วัฒนธรรมเพื่อยกระดับตลาดวัฒนธรรม ชุมชนบ้านไม้ริมคลองเจดีย์บูชา (หน้าวัดพระงาม) จังหวัดนครปฐม เกิดผลงานจากการออกแบบ ครอบคลุมกิจกรรมสำคัญ ได้แก่ การสร้างเครือข่ายและกลไกบริหารตลาด การจัดตลาด “ทวารวดีมีชีวิตที่นครปฐม” การพัฒนาผู้ประกอบการและผลิตภัณฑ์ การสื่อสารอัตลักษณ์ผ่านศิลปะร่วมสมัย การสร้างสรรค์นาฎศิลป์ การพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยว และเฟสที่สาม คือการพัฒนาระบบนิเวศเศรษฐกิจวัฒนธรรมบนฐานทุนวัฒนธรรมเพื่อสร้างความยั่งยืนของตลาดวัฒนธรรม

ทั้งนี้ ผลจากการวิจัยทั้ง 2 เฟสที่ผ่านมา ถือว่ามีส่วนสำคัญในการจุดประกายและกระตุ้นให้ คนจังหวัดนครปฐม ตลอดจนผู้ประกอบการ และภาคส่วนต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องได้ตระหนักรู้ถึงคุณค่าและความสำคัญของการเป็นทวารวดีเพิ่มมากขึ้น ซึ่งเป็นบทพิสูจน์ว่า “ทุนวัฒนธรรมสร้างคุณค่าและมูลค่าได้จริง” มีการจำหน่ายผลิตภัณฑ์และสร้างรายได้เพิ่มขึ้นให้กับผู้ประกอบการ เกิดเงินหมุนเวียนในจังหวัด เห็นได้จากผลลัพธ์ด้านมิติเศรษฐกิจจากการจัดตลาดวัฒนธรรมทวารวดีมีชีวิตที่นครปฐม ทั้ง 7 ครั้งที่ผ่านมา มีผู้ประกอบการเข้าร่วมจำนวนทั้งสิ้น 79 ร้านค้า รายได้ก่อนดำเนินกิจกรรมจำนวน 697,706 บาท เพิ่มขึ้นเป็น 1,218,647 บาท คิดเป็นร้อยละ 16.9

รองหัวหน้าโครงการวิจัย ยังได้กล่าวต่อว่า งานวิจัยทั้ง 2 เฟส ยังได้ก่อให้เกิดงานทางด้านประเพณีและวัฒนธรรมในพื้นที่ด้วย อาทิ ประเพณีม้าหามนาค ถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญของชุมชน ตำบลดอนยายหอม เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดต่อกันมาหลายชั่วอายุคน ประเพณีดังกล่าวได้ถูกฟื้นขึ้นมาในการสืบสานกันอีกครั้ง รวมถึงประเพณีแห่นางแมวของชาวตำบลดอนยายหอม เป็นพิธีกรรมขอฝน ที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน

นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่จากทุนวัฒนธรรมทราวดี จำนวน 21 ผลิตภัณฑ์ อาทิ กลุ่มงานหัตถกรรมชุมชนลาวครั่งบ้านดอนรวกกับการผลิตงานจักสานจาก หวายเทียม เป็นกลุ่มหัตถกรรมที่เกิดขึ้นจากการรวมตัวของกลุ่มสตรีที่ทำงานจักสาน ได้แก่ กระเป๋า ตะกร้า ภาชนะใส่ของ และตะกร้าใส่แก้วเยติ ซึ่งทางคณะวิจัยได้เข้าไปร่วมในการพัฒนาด้วย รวมถึงการพัฒนากลุ่มผู้ประกอบการรุ่นใหม่

สำหรับโครงการศูนย์ความเป็นเลิศทางเทคโนโลยีแก้วและวัสดุศาสตร์เพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยี สู่ชุมชน ภายใต้กรอบการวิจัย “การขยายผลวิจัยเทคโนโลยีที่เหมาะสม (Appropriate Technology) เพื่อยกระดับรายได้ครัวเรือนและยกระดับเศรษฐกิจฐานราก”. รศ.ดร.ณัฐพล ศรีสิทธิโภคกุล จากสาขาวิชาวัสดุและอุปกรณ์การแพทย์คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ผู้รับผิดชอบโครงการ กล่าวว่า ได้รับงบสนับสนุนทุนวิจัย จากกองทุนส่งเสริม ววน. และ บพท. ขับเคลื่อนงานวิจัยแก้ปัญหามลพิษ PM 2.5 จากการเผาใบอ้อย โดยนำขี้เถ้าใบอ้อยที่มีซิลิกาสูงเกือบ 70% และแคลเซียมออกไซด์ มาพัฒนาสูตรหลอมแก้วประหยัดพลังงานที่อุณหภูมิต่ำไม่เกิน 1,200°C พร้อมแต่งสีสันและออกแบบเป็นเครื่องประดับร่วมสมัยอัตลักษณ์ทวารวดี เช่น สร้อย แหวน และกำไล จำหน่ายในราคาจับต้องได้ 200–500 บาท ซึ่งสามารถคืนทุนได้ภายใน 2 ปี

โครงการนี้ใช้แนวคิดลดระดับความซับซ้อนของเทคโนโลยีด้วยโมเดลการผลิตร่วม โดยศูนย์วิจัยฯ จะรับหน้าที่หลอมวัตถุดิบเป็นก้อนแก้วมาตรฐานที่มีคุณภาพและปลอดภัย แล้วส่งต่อให้ชุมชนนำไปขึ้นรูปด้วยเครื่องมือหัตถกรรมราคาประหยัด ทำให้ชาวบ้านไม่ต้องแบกรับต้นทุนเตาหลอมราคาสูง ปัจจุบันได้นำร่องร่วมกับกลุ่มตุ๊กตาแก้วถัก อ.นครชัยศรี จ.นครปฐม และเครือข่ายวิสาหกิจ จ.อุทัยธานี ร่วมกับโรงงานน้ำตาลไทยรุ่งเรืองฯ นอกจากนี้ยังได้ลงนาม MOU ร่วมวิจัยกับ บริษัท แพนดอร่า โพรดักชั่น จำกัด (Pandora) เพื่อผลักดันวัสดุเหลือทิ้งจากภาคเกษตรเข้าสู่ห่วงโซ่อุตสาหกรรมเครื่องประดับระดับโลก

รศ.ดร.อุเทน คำน่าน รองผู้อำนวยการหน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) กล่าวว่า บพท. ให้ความสำคัญต่อการขับเคลื่อนงานด้านการพัฒนาพื้นที่ด้วยองค์ความรู้ นวัตกรรมและเทคโนโลยี ที่เหมาะสม เพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานราก ผ่านกลไกของมหาวิทยาลัย ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนการพัฒนาชุมชน กระจายโอกาสทางเศรษฐกิจและรายได้ไปสู่ประชาชน

โครงการวิจัยทั้งสองของ มรภ.นครปฐม ถือเป็นการตอบโจทย์ยุทธศาสตร์การพัฒนาพื้นที่ มีความเชื่อมโยงกัน และมีเป้าหมายสำคัญที่จะสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นแก่ชุมชนในพื้นที่ โดยใช้ชุดความรู้จากงานวิจัย ไปออกแบบการพัฒนาพื้นที่ที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ และประยุกต์การใช้ฐานทุนทางวัฒนธรรม ตลอดจนทรัพยากรในพื้นที่ เพื่อให้ผลงานวิจัย นวัตกรรมและเทคโนโลยีต่าง ๆ ยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชน ส่งเสริมเศรษฐกิจและสังคมในพื้นที่ แก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม สร้างการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย และยกระดับเศรษฐกิจฐานรากผ่านกระบวนการวิจัย สะท้อนรูปธรรมของการสานพลังความรู้จากงานวิจัย เข้ากับพลังภาคีเครือข่ายในพื้นที่ สร้างมูลค่า สร้างอาชีพ และสร้างรายได้ที่มีความมั่นคง