กรมชลประทาน เร่งสำรวจออกแบบ 2 อ่างเก็บน้ำใหญ่ เพิ่มน้ำต้นทุน 164 ล้าน ลบ.ม.

หนุนเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษตาก ช่วยแก้ภัยแล้งให้เกษตร 34 หมู่บ้าน กว่า 108,000 ไร่

เมื่อวันที่ 20 มกราคม 2569 นายพิเชษฐ รัตนปราสาทกุล ผู้อำนวยการสำนักออกแบบวิศวกรรมและสถาปัตยกรรม กรมชลประทาน  นายพรมงคล ชิดชอบ ผู้อำนวยกองพัฒนาการบริหารจัดการน้ำและการมีส่วนร่วม กรมชลประทาน พร้อมคณะลงพื้นที่โครงการเขื่อนทดน้ำโกกโก่ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ตำบลแม่กาษา อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก เพื่อติดตามความก้าวหน้างานสำรวจ ออกแบบ โครงการเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษตาก จำนวน 2 โครงการ คือ โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยอุ้มเปี้ยมตอนบน และ โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ละเมาตอนกลาง

สำหรับความเป็นมาของโครงการ เนื่องจาก ในปี พ.ศ. 2558 คณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ ได้ประกาศพื้นที่ 14 ตำบล ในเขตอำเภอแม่สอด อำเภอพบพระ และอำเภอแม่ระมาด เป็นพื้นที่ “เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษตาก” เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ กระจายความเจริญสู่ภูมิภาค ส่งเสริมความมั่นคงของประเทศ และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนตามแนวชายแดน ต่อมา ในปี พ.ศ. 2559 – 2561 กรมชลประทาน ได้ทำการศึกษาแผนหลักการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อเป็นน้ำต้นทุนรองรับการขยายตัวในอนาคตของเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษตาก รวมทั้งช่วยบรรเทาปัญหาน้ำท่วมและขาดแคลนน้ำ ได่ทำการคัดเลือกแผนงานพัฒนาแหล่งน้ำที่มีความจำเป็นเร่งด่วน 3 โครงการ มาศึกษาความเหมาะสมและผลกระทบสิ่งแวดล้อม ได้แก่ อ่างเก็บน้ำห้วยอุ้มเปี้ยมตอนบน อ่างเก็บน้ำห้วยแม่ละเมาตอนกลาง และ อ่างเก็บน้ำห้วยแม่กึ๊ดหลวงตอนบน

ดังนั้น เพื่อเตรียมความพร้อมและขับเคลื่อนโครงการ พ.ศ. 2567-2569 กรมชลประทาน ได้ว่าจ้าง บริษัท วิศวชลกร จำกัด และ บริษัท ธูว์ บราเดอร์ พาทเนอร์ จำกัด ให้ดำเนินงานสำรวจ ออกแบบ โครงการเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษตาก จำนวน 2 โครงการ คือ (1) โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยอุ้มเปี้ยมตอนบน และ (2) โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ละเมาตอนกลาง เพื่อพัฒนาแหล่งน้ำต้นทุนรองรับเขตเศรษฐกิจพิเศษตาก ที่มีความต้องการใช้น้ำเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด

โดยโครงการอ่างเก็บน้ำห้วยอุ้มเปี้ยมตอนบน มีที่ตั้งหัวงานอยู่หมู่ 2 บ้านแม่ละเมา ตำบลคีรีราษฎร์ อำเภอพบพระ จังหวัดตาก ก่อสร้างกั้นลำห้วยอุ้มเปี้ยมซึ่งเป็นลำน้ำสาขาของห้วยแม่ละเมา เขื่อนแบบหินทิ้งแกนดินเหนียว ตัวเขื่อนมีความกว้าง 10 เมตร ยาว 419 เมตร สูง 110 เมตร มีระดับกักเก็บ +810 เมตร (ร.ท.ก.) สามารถกักเก็บน้ำได้ 75.96 ล้านลูกบาศก์เมตร พร้อมอุโมงค์ผันน้ำความยาว 8.27 กิโลเมตร เพื่อส่งน้ำไปยังพื้นที่ชลประทาน 38,000 ไร่ มีพื้นที่รับประโยชน์ จำนวน 14 หมู่บ้าน 4 ตำบล ในเขตอำเภอพบพระ จังหวัดตาก

โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ละเมาตอนกลาง ที่ตั้งหัวงานอยู่หมู่ 10 บ้านใหม่พัฒนา ตำบลด่านแม่ละเมา อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก โดยก่อสร้างกั้นลำห้วยแม่ละเมาซึ่งเป็นลำน้ำสาขาของแม่น้ำเมย เป็นเขื่อนหินทิ้งแกนดินเหนียว ตัวเขื่อนมีความกว้าง 10 เมตร ยาว 282 เมตร สูง 75 เมตร มีระดับกักเก็บ +384 เมตร (ร.ท.ก.) สามารถกักเก็บน้ำได้ 87.23 ล้านลูกบาศก์เมตร เพื่อส่งน้ำไปยังพื้นที่ชลประทาน 70,000 ไร่ มีพื้นที่รับประโยชน์ จำนวน 20 หมู่บ้าน 5 ตำบล ในเขตอำเภอแม่ระมาดและอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก

สำหรับโครงการเขื่อนทดน้ำโกกโก่ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ นั้นองค์การบริหารส่วนตำบลได้ขอพระราชทานพระมหากรุณาธิคุณในการจัดหาแหล่งน้ำเพื่อช่วยเหลือราษฎรตำบลแม่กาษา ให้มีน้ำใช้สำหรับอุปโภค-บริโภคและการเกษตร ต่อมากรมชลประทานได้ทำการก่อสร้างเขื่อนทดน้ำโกกโก่ พร้อมระบบส่งน้ำสายหลักแล้วเสร็จในปี 2556 สามารถส่งน้ำช่วยเหลือพื้นที่เพาะปลูกโดยระบบคลองเปิดในฤดูฝนประมาณ 16,800 ไร่ และฤดูแล้งประมาณ 6,100 ไร่ มีพื้นที่รับประโยชน์ 10 หมู่บ้าน 1,650 ครัวเรือน

นอกจากนั้น กรมชลประทานยังได้จัดตั้งกลุ่มกลุ่มบริหารการใช้น้ำชลประทาน จำนวน 2 กลุ่ม และจัดตั้งคณะกรรมการจัดการชลประทาน (JMC) เมื่อปี 2558 เพื่อมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการน้ำให้เกษตรกรสามารถทำการเกษตรได้ตลอดทั้งปี เพาะปลูกพืชได้หลากหลายตามฤดูกาลมากขึ้น

นายพิเชษฐ รัตนปราสาทกุล ผู้อำนวยการสำนักออกแบบวิศวกรรมและสถาปัตยกรรม กรมชลประทาน เปิดเผยภายหลังลงพื้นที่ติดตามความคืบหน้าโครงการ ณ เขื่อนทดน้ำโกกโก่ อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก ว่า การลงพื้นที่ในครั้งนี้ เป็นการมาติดตามงานจ้างสำรวจและออกแบบ โครงการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษจังหวัดตาก ณ เขื่อนทดน้ำโกกโก่ อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก ซึ่งโครงการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษจังหวัดตาก ครอบคลุมพื้นที่อำเภอแม่ระมาด อำเภอแม่สอด และอำเภอพบพระ โดยการจัดตั้งเขตเศรษฐกิจพิเศษมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีแหล่งน้ำต้นทุนรองรับ ทั้งด้านการเกษตร อุตสาหกรรม และการใช้ประโยชน์อื่น ๆ

กรมชลประทาน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้ดำเนินการศึกษาและสำรวจแหล่งน้ำเพื่อรองรับการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษจังหวัดตาก รวมทั้งสิ้น 21 โครงการ ปัจจุบันอยู่ระหว่างดำเนินการ 3 โครงการ และในวันนี้จะนำเสนอรายละเอียด 2 โครงการ ได้แก่ โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยอุ้มเปี้ยมตอนบน ตำบลคีรีราษฎร์ อำเภอพบพระ จังหวัดตาก และโครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ละเมาตอนกลาง ตำบลด่านแม่ละเมา อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก ซึ่งตั้งอยู่เหนือเขื่อนทดน้ำโกกโก่  ทั้งสองโครงการมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อสนับสนุนภาคการเกษตร เพิ่มปริมาณน้ำเพื่อการเพาะปลูก ควบคู่กับการรองรับภาคอุตสาหกรรมและแรงงาน เพื่อสนับสนุนการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษในพื้นที่ทั้ง 3 อำเภอ ปัจจุบันโครงการได้ดำเนินการศึกษาด้านสิ่งแวดล้อมแล้วเสร็จ และอยู่ระหว่างรอการอนุมัติ โดยกรมชลประทานได้ว่าจ้างบริษัทที่ปรึกษาเอกชนดำเนินการสำรวจและออกแบบ ซึ่งสัญญาจะสิ้นสุดในเดือนกุมภาพันธ์นี้ ทำให้สามารถจัดทำแบบก่อสร้างและประมาณราคาค่าก่อสร้าง เพื่อเตรียมเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาของบประมาณและดำเนินการก่อสร้างในลำดับต่อไป

ทั้งนี้ ในกระบวนการสำรวจและออกแบบ กรมชลประทานให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของประชาชนในพื้นที่ โดยพยายามศึกษาความต้องการของชุมชนเพิ่มเติมจากการลงพื้นที่จริง หากพบว่าในพื้นที่มีโครงการย่อยหรือโครงการเพิ่มเติมที่สามารถสร้างประโยชน์สูงสุดให้กับประชาชน เช่น คลองส่งน้ำหรือแหล่งน้ำขนาดเล็ก ก็สามารถพิจารณาบรรจุเพิ่มเติมเข้าไปในโครงการหลักได้ โดยจะมีการประสานงานร่วมกับเจ้าหน้าที่ในพื้นที่จังหวัดตากอย่างใกล้ชิด เพื่อให้การดำเนินงานสอดคล้องกับสภาพปัญหาและความต้องการของประชาชนอย่างแท้จริง

ปัจจุบัน โครงการอยู่ในขั้นตอนการสำรวจและออกแบบแล้วเสร็จ และขั้นตอนต่อไปจะเป็นการเสนอของบประมาณต่อคณะรัฐมนตรี ซึ่งหากได้รับการสนับสนุนจากประชาชนในพื้นที่ จะช่วยให้กระบวนการขออนุมัติงบประมาณเป็นไปด้วยความเรียบร้อย

นายพรมงคล ชิดชอบ ผู้อำนวยกองพัฒนาการบริหารจัดการน้ำและการมีส่วนร่วม กรมชลประทาน เปิดเผยว่า “จากการที่รัฐบาลประกาศพื้นที่ 3 อำเภอ 14 ตำบล ในเขตอำเภอแม่สอด อำเภอพบพระ และอำเภอแม่ระมาด ให้เป็น ‘เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษตาก’ สิ่งแรกที่เป็นปัจจัยสำคัญคือเรื่องน้ำ  กรมชลประทานจึงเข้ามาพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อรองรับทั้งการอุปโภคบริโภค ภาคการเกษตร และอุตสาหกรรม   แต่เราไม่ได้มองแค่ภาคเกษตรอย่างเดียว น้ำส่วนหนึ่งจะถูกจัดสรรไปซัพพอร์ตการประปาส่วนภูมิภาคแม่สอดเพื่อแก้ปัญหาน้ำขุ่นจากแม่น้ำเมยในฤดูฝนด้วย ในส่วนของพี่น้องที่กังวลเรื่องผลกระทบในจุดก่อสร้าง กรมชลประทานมีกฎหมายรองรับในการเยียวยา บรรเทา และชดเชยอย่างเป็นธรรม ส่วนเรื่องแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นบ่อยในจังหวัดตาก เรามีกระบวนการออกแบบเพื่อรองรับแผ่นดินไหวและติดตั้งเครื่องมือวัดพฤติกรรมเขื่อนเพื่อตรวจสอบความมั่นคงหลังก่อสร้างเสร็จ ยืนยันว่าพื้นที่เป้าหมายอย่างโกกโก่จะได้รับการส่งน้ำอย่างทั่วถึงแน่นอน โดยเราจะเน้นการมีส่วนร่วมวางแผนร่วมกับชาวบ้านในทุกขั้นตอน ไปจนถึงการจัดตั้งกลุ่มผู้ใช้น้ำเพื่อบริหารจัดการน้ำร่วมกันอย่างยั่งยืน”

ทั้งนี้ กลุ่มผู้ใช้น้ำและประชาชนในพื้นที่ต่างแสดงความต้องการให้มีการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำดังกล่าว โดยเมื่อโครงการแล้วเสร็จตามแผนงานจะสามารถเพิ่มน้ำต้นทุนกว่า 164 ล้าน ลบ.ม. สร้างความมั่นคงทางด้านน้ำให้กับเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษตาก ส่งน้ำให้กับพื้นที่ทำการเกษตรช่วยแก้ภัยแล้งให้เกษตรในเขต 34 หมู่บ้าน 9 ตำบล ของอำเภอพบพระ อำเภอแม่สอด อำเภอแม่ระมาด ได้กว่า 108,000 ไร่ รวมทั้งเป็นแหล่งน้ำสนับสนุนภาคอุตสาหกรรม การอุปโภค-บริโภค และการท่องเที่ยวในพื้นที่ สอดคล้องกับแผนบริหารจัดการน้ำกับแนวทางการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษตามแนวชายแดน